Rượu Bàu Đá: hơi men trăm năm của làng Cù Lâm

Cách trung tâm Quy Nhơn chừng 30 km, xóm Bàu Đá thuộc thôn Cù Lâm (nay thuộc xã An Nhơn Tây) nằm bên dòng sông Côn hiền hòa. Tên gọi của làng đến từ một cái bàu – tức hồ nước – có nhiều đá. Chính nguồn nước ấy đã nuôi dưỡng nghề nấu rượu mà người trong làng truyền nối qua hơn một trăm năm.

Chưa có tài liệu nào ghi rõ nghề rượu ở đây bắt đầu từ khi nào, nhưng người làng kể rằng từ thời nghĩa quân Tây Sơn, dân Cù Lâm đã lấy nước Bàu Đá để nấu rượu. Vùng An Nhơn từng là kinh đô của vương triều Thái Đức Nguyễn Nhạc, nên nhiều người tin rằng làng rượu hình thành để phục vụ nhu cầu của triều đình. Câu chuyện ấy khiến mỗi chén rượu Bàu Đá mang thêm chút hào khí của “đất Võ”.

Người Cù Lâm có câu: cũng gạo ấy, cũng men ấy, nhưng thiếu nước Bàu Đá thì không thành rượu Bàu Đá. Nước nấu rượu phải lấy từ giếng đá ong hoặc giếng đất nung, tuyệt đối không dùng giếng bê tông hay xi măng để giữ độ tinh khiết. Mạch nước ngầm nơi đây được lọc qua nhiều tầng đá, tạo nên nét riêng mà nơi khác khó có được.

Nguyên liệu chính là gạo nếp, đậu xanh và men thủ công; men rượu truyền thống được làm từ hơn 30 loại thảo mộc. Cơm nấu chín được trộn men, ủ khô rồi ủ tiếp với nước giếng trong nhiều ngày đêm cho dậy men. Sau đó, hèm được chưng cất bằng nồi đồng trong khoảng sáu tiếng, với lửa nhỏ liu riu và đều tay suốt cả mẻ.

Rượu Bàu Đá ra lò trong vắt, hương thơm đậm, độ cồn khoảng 50–54 độ. Người sành uống tả vị rượu ngọt đầu lưỡi, thoảng chút đắng, êm và đọng hậu lâu. Rượu thường được rót ra chén nhỏ, nhâm nhi cùng những món quen của Bình Định như tré hay bánh hỏi lòng heo.

Năm 2007, làng nghề rượu Bàu Đá Cù Lâm được tỉnh Bình Định công nhận là làng nghề truyền thống. Ngày 28/4/2011, Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể “Rượu Bàu Đá”. Hiệp hội sản xuất kinh doanh rượu Bàu Đá khi đó có 53 hội viên, gồm 33 cơ sở nấu rượu thủ công và 20 cơ sở kinh doanh.

Mỗi năm, vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, người làng cùng hiệp hội tổ chức giỗ Tổ nghề tại miếu làng Cù Lâm để tưởng nhớ vị Tổ sư – người đầu tiên nấu rượu và truyền nghề cho con cháu. Bên cạnh dòng rượu truyền thống, các cơ sở nay còn làm rượu Bàu Đá đậu xanh, rượu nếp và cả rượu organic. Một số cơ sở đã đầu tư thêm thiết bị tách andehit, đóng chai và bán hàng qua mạng xã hội.

Làng Bàu Đá giờ cũng là điểm đến của khách du lịch, kể cả khách đến từ Pháp, Mỹ, Nhật Bản hay New Zealand. Du khách có thể tự tay vo gạo, ủ men và xem quá trình chưng cất để hiểu vì sao một mẻ rượu ngon cần nhiều kiên nhẫn đến vậy. Giữ được lửa trong những nồi đồng ấy là giữ một phần hồn cốt của ẩm thực đất Võ.

Quay lại Tin tức