Cà phê Gia Lai: từ vườn đất đỏ đến những quán quen phố núi

Ở Pleiku, có người đã quen đến một quán cà phê mỗi sáng suốt hàng chục năm, ngồi đúng chỗ cũ, gọi đúng ly cũ. “Quen rồi, sáng nào cũng phải tới đây làm ly cà phê,” một vị khách lâu năm nói. Câu nói ấy cho thấy cà phê ở phố núi không chỉ là thức uống, mà là một phần nhịp sống.

Phía sau những ly cà phê ấy là một vùng trồng rộng lớn. Gia Lai hiện có khoảng 107.400 ha cà phê, trong đó gần 56.690 ha đạt các chứng nhận bền vững như hữu cơ, Rainforest Alliance hay 4C. Niên vụ 2025–2026, năng suất đạt 3–3,5 tấn nhân mỗi ha, sản lượng ước khoảng 333.250 tấn.

Năm 2025, giá trị xuất khẩu cà phê của Gia Lai lần đầu chạm mốc 1,5 tỷ USD, với thị trường trải rộng khoảng 60 quốc gia, từ châu Âu, Nhật Bản, Mỹ đến Trung Đông. Những vùng như Đak Đoa, Chư Prông, Ia Băng hay Ia Pnôn gắn với các hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết hàng nghìn hộ trồng. Cà phê từ đất đỏ bazan vì thế đi xa hơn rất nhiều so với những con dốc phố núi.

Trong ký ức của người Pleiku, cà phê từng được pha bằng vợt vải ở những tiệm mì của người Hoa, và quán Dinh Điền nổi tiếng với ly cà phê vợt ngon. Có thời kỳ khó khăn, cà phê được trộn thêm bắp, đậu nành để giảm giá và tránh nghẹt phin. Những quán cũ như Dinh Điền, Vị Thủy, Mimosa nay chỉ còn trong hoài niệm của người lớn tuổi.

Vẫn còn đó những quán đã đi qua nhiều thập kỷ. Thu Hà ở số 9 Nguyễn Thái Học hoạt động từ thập niên 1960, mỗi ngày đón hàng trăm lượt khách, đông nhất là buổi sáng. Kim Liên ở số 7 Tăng Bạt Hổ giữ nền gạch cũ, nhạc xưa và ly cà phê pha sẵn; quán từng là nơi lui tới của nhà thơ Kim Tuấn, nhạc sĩ Phạm Duy cùng nhiều văn nghệ sĩ.

Trên đường Đinh Tiên Hoàng, một quán cà phê không biển hiệu mở từ trước năm 1980 vẫn bắt đầu ngày mới lúc 4 giờ sáng. Chủ quán là ông Ngô Hồng Hà, nay đã ngoài 80 tuổi, để các con trông coi; khách quen đến uống cà phê, đọc báo, có người đã gắn bó suốt 30 năm. Những quán như thế giữ lại một Pleiku chậm rãi giữa nhịp phố ngày càng đông.

Song song với quán cũ, phố núi giờ có thêm những quán hiện đại phục vụ espresso, cappuccino, latte hay cold brew ủ lạnh 7–8 tiếng. Nhiều người trẻ và doanh nghiệp địa phương theo đuổi tinh thần “cà phê phải từ cà phê”, chuộng hạt nguyên chất thay cho cà phê pha trộn. Các cách chiết xuất như phin truyền thống, V60, cold brew được giới thiệu cho du khách trong những buổi trải nghiệm tại nông trại.

Năm Du lịch quốc gia 2026 đưa trải nghiệm thu hoạch cà phê vào danh sách sản phẩm du lịch của Gia Lai. Một buổi sáng hái quả chín trên rẫy, chiều về ngồi vỉa hè Pleiku nhấp ly phin đắng đậm hậu ngọt – đó là cách trọn vẹn để hiểu vì sao cà phê đã thành một nét văn hóa của vùng đất này.

Quay lại Tin tức