Bánh tráng, bánh hỏi, bánh ít lá gai: những làng nghề bánh của đất Võ

Ở vùng biển phía Đông của Gia Lai mới, nhiều thứ bánh dân dã đã trở thành đặc sản, gắn với những làng nghề và những đôi tay cần mẫn. Bánh tráng nước dừa Tam Quan, bánh hỏi An Nhơn, bánh ít lá gai là những cái tên thường có mặt trong giỏ quà của người đi xa. Mỗi thứ bánh có một nhịp làm riêng, phần lớn bắt đầu từ lúc trời còn chưa sáng.

Ở Tam Quan, xứ dừa của Hoài Nhơn, nghề bánh tráng nước dừa nuôi sống nhiều gia đình; riêng Tam Quan Nam có hơn 380 hộ theo nghề. Từ 4–5 giờ sáng, cơm dừa đã được rửa sạch, xay cùng hành, tỏi, tiêu, ớt rồi trộn với bột gạo, bột mì, nước cốt dừa, mè và muối. Bột được tráng lên chảo nóng khi đủ lửa, sau đó dàn lên phên phơi dưới nắng sớm.

Bánh tráng Tam Quan nổi tiếng với khổ to và dày hơn bánh tráng nhiều nơi khác. Nghề này phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết: nắng phải đều, nắng gắt quá bánh dễ giòn vỡ, gặp mưa thì cả mẻ coi như hỏng. Một cơ sở với bốn lao động có thể làm khoảng 1.000 chiếc mỗi mẻ, nhờ kết hợp máy móc với tay nghề truyền thống để bánh có mặt ở nhiều tỉnh thành.

Bánh hỏi từ lâu đã là món ăn quen thuộc trong đời sống hằng ngày của người Bình Định. Gạo được ngâm qua đêm cho mềm, xay thành bột rồi “dáo” bằng đũa tre từ khoảng 3 giờ sáng, canh sao cho bột vừa chín tới. Khối bột được lăn thành cây, ép hai lần qua khuôn bằng hệ thống đòn bẩy gỗ, rồi hấp 5–10 phút để những sợi bánh mảnh dính lại thành từng lớp.

Ở phường Bình Định (An Nhơn), có gia đình đã làm bánh hỏi qua ba thế hệ, có người gắn với nghề gần bốn mươi năm. Theo những người thợ lâu năm, bột không được dáo quá sống hay quá chín, phải canh vừa độ mới ra bánh ngon. Bánh hỏi được rưới dầu, rắc lá hẹ, bày trên lá chuối, ăn kèm lòng heo và nước mắm – một bữa sáng quen thuộc của người đất Võ.

Bánh ít lá gai thì mang dáng vẻ rất riêng: chiếc bánh được gói thành hình chóp, gợi nhớ những ngọn tháp Chăm trên đất Bình Định. Lá gai được tước sợi, luộc, giã mịn rồi trộn với bột nếp và đường, nhào đi nhào lại cho dẻo. Nhân bánh làm từ đậu xanh, dừa và đường, thêm chút gừng tạo nên hương vị khó lẫn.

Ba công đoạn làm vỏ, làm nhân và gói đều đòi hỏi sự khéo tay và kiên nhẫn. Bánh ít lá gai có mặt trên mâm cúng ông bà, tổ tiên trong những dịp giỗ chạp và là món quà người Bình Định hay gửi cho bạn bè, người thân phương xa. Ở Quy Nhơn và Tuy Phước, nhiều cơ sở vẫn làm bánh theo cách truyền thống.

Bánh tráng, bánh hỏi, bánh ít lá gai đều làm từ những nguyên liệu bình thường nhất của làng quê: gạo, nếp, dừa, lá cây. Điều làm chúng trở nên đặc biệt là công sức và kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ. Giữ những làng nghề bánh ấy sống được là giữ lại một phần ký ức ẩm thực của vùng đất Võ trong Gia Lai hôm nay.

Quay lại Tin tức